عمان امروز_ پروتئین برای بدن انسان نقش کلیدی دارد؛ از بازسازی بافت‌ها گرفته تا تقویت عضلات و حفظ عملکرد سیستم ایمنی. اما مانند هر ماده‌ی مغذی دیگر، مصرف بی‌رویه‌ی آن می‌تواند عواقب جدی به‌دنبال داشته باشد، به‌ویژه اگر پروتئین مورد نیاز از منابع حیوانی تامین شود.
طبق گفته‌ی متخصصان تغذیه، دریافت بیش از اندازه‌ی پروتئین حیوانی ممکن است باعث افزایش سطح هورمونی به نام IGF-1 در بدن شود؛ هورمونی که در کبد تولید می‌شود و در دوره‌ی رشد برای ساخت استخوان‌ها و عضله‌ها ضروری‌ست. اما وقتی سطح این هورمون در بزرگسالی بیش از حد بالا بماند، می‌تواند با افزایش ریسک ابتلا به بیماری‌هایی نظیر سرطان، دیابت نوع ۲ و حتی پیری زودرس همراه باشد.
چه زمانی مصرف پروتئین زیاد محسوب می‌شود؟
مقدار دقیق پروتئینی که بدن به آن نیاز دارد، به عواملی مثل سن، وزن و وضعیت بدنی بستگی دارد. برای افراد زیر ۶۵ سال، دریافت حدود ۰.۳۱ تا ۰.۳۶ گرم پروتئین گیاهی به ازای هر نیم کیلو وزن بدن توصیه می‌شود. برای مثال، فردی با وزن ۶۸ کیلوگرم باید تقریباً ۵۰ گرم پروتئین در روز دریافت کند. این مقدار را می‌توان از منابعی مثل تخم‌مرغ، مرغ، حبوبات، یا حتی مغزها و دانه‌های گیاهی تأمین کرد. البته برای افراد بالای ۶۵ سال که دچار ضعف عضلانی یا کاهش وزن هستند، این مقدار باید کمی افزایش یابد.
اثرات بلندمدت مصرف زیاد پروتئین
افزایش غیرعادی IGF-1 در بدن می‌تواند منجر به رشد کنترل‌نشده‌ی سلول‌ها شود و در نتیجه خطر جهش‌های ژنتیکی و بروز سرطان‌ها و بیماری‌های التهابی را بالا ببرد. همچنین، این شرایط می‌تواند روند پیری سلول‌ها را تسریع کرده و ساختار طبیعی بدن را دچار اختلال کند. یکی از دیگر عوارض پرخوری پروتئینی، تحریک غیرطبیعی رشد عضلات است که نه‌تنها فایده‌ای ندارد، بلکه بدن را زودتر وارد مرحله‌ی پیری بیولوژیکی می‌کند.
رژیم‌های پرگوشت، پرخطر
رژیم‌هایی که تمرکزشان فقط بر مصرف گوشت است و میوه، سبزی و فیبر را حذف می‌کنند (مانند رژیم‌های کارنیور)، در درازمدت می‌توانند به‌تعادل میکروبی روده آسیب بزنند، موجب التهاب‌های مزمن شوند و حتی عملکرد سیستم ایمنی را مختل کنند. نبود آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی در چنین رژیم‌هایی، بدن را در برابر پیری زودرس و بیماری‌ها آسیب‌پذیرتر می‌کند.
راه‌حل؛ تعادل و تنوع غذایی
برای محافظت از بدن و کاهش ریسک بیماری‌ها، بهتر است رژیم غذایی متعادلی داشته باشیم که شامل پروتئین گیاهی، ماهی، غلات کامل، سبزیجات، و چربی‌های سالم مثل آجیل و مغزها باشد. سطح مناسب IGF-1 در بدن باید بین ۱۳۰ تا ۱۶۰ باشد؛ پایین‌تر از این میزان، نشان از نیاز بیشتر به پروتئین دارد و بالاتر از آن، زنگ خطری برای پیری و ابتلا به بیماری‌هاست.
به‌طور کلی، کلید حفظ سلامت، نه در حذف کامل گروهی از مواد غذایی‌ست و نه در مصرف افراطی آن‌ها، بلکه در رعایت تعادل، تنوع و توجه به نیاز واقعی بدن نهفته است.