عمان امروز_ لکههای پوستی زمانی به وجود میآیند که بخشهایی از پوست مقدار بیشتری رنگدانه تولید میکنند و این موضوع باعث میشود بعضی نواحی تیرهتر از بقیه دیده شوند. وظیفه ساخت ملانین بر عهده سلولهایی به نام ملانوسیت است و هر زمان این سلولها بیش از حد فعال شوند، رنگ پوست تغییر میکند. نور خورشید، التهاب، هورمونها و حتی بعضی داروها میتوانند چنین حالتی را ایجاد کنند. برعکس، اگر تولید ملانین کاهش پیدا کند، پوست روشنتر شده و کمرنگی ایجاد میشود.
بر اساس پژوهشهای علمی، تیره شدن پوست در واقع یک واکنش دفاعی است تا پوست را در برابر آسیبی که از نور و عوامل محیطی وارد میشود، محافظت کند. البته وقتی این واکنش بیشازحد ادامه پیدا کند، به شکل لکههای ماندگار دیده میشود.
رایجترین علت ایجاد لک قرار گرفتن مداوم در معرض آفتاب است. اشعه UV روند ساخت رنگدانه را سریعتر میکند و به همین دلیل معمولاً بعد از تابستان یا پس از آفتاب گرفتن، لکهها پررنگتر میشوند. عامل مهم بعدی التهاب است؛ یعنی هر نوع تحریک پوستی مانند جوش یا زخم میتواند به شکلگیری لک بعد از التهاب منجر شود. تغییرات هورمونی، بهخصوص در دوران بارداری یا هنگام مصرف برخی داروها، نیز فعالیت ملانوسیتها را افزایش میدهد. بعضی داروها و ترکیبات شیمیایی هم باعث حساسیت نوری و تجمع رنگدانه میشوند. علاوه بر این، افراد با پوست تیرهتر مستعدتر هستند، چون سلولهای رنگساز آنها فعالتر عمل میکند. در سنین بالاتر هم بهدلیل کاهش توان پوست در پخش یکنواخت رنگدانه، لکههای سنی ظاهر میشوند.
لکهای پوستی انواع مختلفی دارند. یکی از شناختهشدهترین آنها ملاسما است که معمولاً در اثر ترکیب نور، تغییرات هورمونی و زمینه ژنتیکی ایجاد میشود و بیشتر در صورت دیده میشود. نوع دیگری از لکها بعد از التهاب بهوجود میآیند که معمولاً در پی جوش یا آسیب پوستی ایجاد شده و در پوستهای تیرهتر مدت طولانیتری باقی میمانند. لکههایی که بر اثر آفتاب شکل میگیرند معمولاً به صورت نقاط ریز و تیره ظاهر میشوند و به مرور زمان بیشتر میشوند. برخی داروها و مواد شیمیایی نیز میتوانند لکه ایجاد کنند و در موارد معدودی، لکها مادرزادی یا ارثی هستند. نوع دیگر، کمرنگ شدن یا روشن شدن قسمتی از پوست است که به دلیل کاهش فعالیت ملانوسیتها اتفاق میافتد.
برای جلوگیری از بازگشت یا ایجاد مجدد لک، مراقبت منظم از پوست اهمیت زیادی دارد. یکی از مؤثرترین روشها استفاده درست و منظم از ضدآفتاب است. ضدآفتاب باید هر دو تا سه ساعت تمدید شود، زیرا اثر آن بهمرور کاهش پیدا میکند و پوست دوباره در معرض UV قرار میگیرد. استفاده روزانه از آنتیاکسیدانها مثل ویتامین C، ویتامین E و منابع طبیعی روی نیز کمک میکند تا تولید رنگدانه متعادل بماند. دستکاری جوشها یکی از دلایل مهم ایجاد لکههای تیره است، بنابراین باید از این کار اجتناب کرد و درمان جوش را به شکل اصولی انجام داد. محافظت فیزیکی مثل کلاه و عینک آفتابی هم بخش مهمی از پیشگیری است، چون اشعه UV حتی از پشت شیشه هم وارد پوست میشود.
در مجموع، لک پوستی نتیجه واکنش طبیعی پوست برای دفاع از خودش است، اما وقتی این فرآیند بیشازحد فعال شود، نیاز به مراقبت و کنترل علمی دارد. با رعایت چند نکته ساده و انتخاب محصولات مناسب میتوان ظاهر پوست را روشنتر، یکنواختتر و سالمتر نگه داشت.